GSA – Gas Sales Agreement – วันนี้จะมาเปิดโครงสร้างราคาซื้อขายก๊าซกันครับ
ทั่วๆไปเราใช้คำว่า GSA เวลาพูดถึงราคาซื้อขายก๊าซ เพราะไม่ใช่ราคาเดียวโดดๆ แบบซื้อขายกล้วย 1 หวี ที่ร้านปากซอย
มัน คือ”สัญญา” ครับ มีอะไรยุ่งอีรุงตุงนังไปหมด วันนี้จะขอรวบเอาแต่ที่เฉพาะสำคัญๆที่ควรรู้ และ เข้าใจได้ไม่ยากล่ะกัน
petroleum fiscal regime ระบบการคลังปิโตรเลียมแบบง่ายๆ
GSA – Gas Sales Agreement
หลักการทั่วไป
สัญญาที่สามารถใช้งานได้จริงแบบยั่งยืน ต้องตอบโจทย์ทั้ง 2 ฝ่าย
คนขาย
- สะท้อนราคาตลาดสากล โดนกดราคามากๆ ไปขายที่อื่นดีกว่า จริงป่ะ
- คุ้มกับการลงทุน ก็แหง๋ล่ะ ไม่ได้ฟรีนิ ต่อให้รัฐฯทำ ก็เอาภาษีเราไปทำ
คนซื้อ
- สะท้อนราคาตลาดสากล โดนโก่งราคามากๆ ไปซื้อที่อื่นดีกว่า จริงป่ะ
- คุ้มกับการเอาไปใช้เป็นต้นทุนผลิตสินค้าอื่นๆในห่วงโซ่อุปทานต่อ ซื้อแพง ต้นทุนแพง ก็ไม่รอดนิ
- ต้องถูกกว่าราคาสินค้า(เชื้อเพลิง)ทดแทน + ต้นทุนการเปลี่ยนชนิดพลังงาน (switching cost) อันนี้ก็แหง๋ล่ะ จริงไหม ไม่งั้นไปซื้อเชื้อเพลิงอื่นมาใช้ไม่ดีกว่าเหรอ
เนื่องจากพลังงานเป็นสินค้าที่กระทบทุกข์สุขของคนทั้งประเทศ รัฐของทุกประเทศจึงไม่ปล่อยให้ผู้ซื้อผู้ขายปิดห้องเกาไข่เกาหลังกันเอง รัฐจะต้องเข้ามารู้เห็นและอนุญาติก่อนเสมอ
โครงสร้างราคา
เอาสูตรไปก่อน ค่อยอธิบาย
IBP – Initial Base Price: เป็นราคาก๊าซ ณ.วันทำสัญญาที่ตกลงกันเอาไว้ หน่วยเป็น บาท หรือ เหรียญ ต่อ BTU
สังเกตุว่า ไม่ใช่หน่วยปริมาตร แต่เป็นหน่วยความร้อน เพราะเราซื้อขายพลังงาน พลังงานความร้อนต่อปริมาตรนั้นขึ้นกับคุณภาพของก๊าซ เราสามารถคำนวนได้ทางเทคนิคว่าก๊าซที่ซื้อขายกันนั้นมีพลังงาน กี่ BTU/ปริมาตร
CPI0 – Consumer Price Inflation: ตรงไปตรงมา ใช้กันเยอะ ดัชนีเงินเฟ้อผู้บริโภค เลข 0 ที่ต่อท้าย คือ ดัชนีเงินเฟ้อฯ ณ.วันที่ทำสัญญากัน
ทีนี้ดัชนีเงินเฟ้อเนี้ยมีหลายตัว ก็แล้วแต่จะตกลงกันว่าจะเอาตัวไหนมาใช้ มีตัวเลขของประเทศเรากำกับอยู่แล้ว เบี้ยวกันไม่ได้
PPI0 – Producer Price Inflation: ดัชนีราคาผู้ผลิต ก็คล้ายๆกับของฝั่งผู้บริโภค ก็ต้องเป็นธรรมกับผู้ผลิตด้วยเนอะ
SFP0 – Substitue Fuel Price: ราคาพลังงานทดแทนของผู้ซื้อ เพราะถ้าพลังงานทดแทนถูกลง ราคาก๊าซก็ต้องถูกลงด้วย จริงไหม ไม่งั้น ผู้ซื้อก็ไปซื้อพลังงานทดแทน
สำหรับก๊าซในอ่าวไทยเรา ดั่งเดิมในวันที่เราทำสัญญา เราผลิตก๊าซมาเพื่อทดแทนพลังงานจากน้ำมันเตาที่ใช้ผลิตไฟฟ้า ดังนั้น SFP จึงคือราคาน้ำมันเตา ซึ่งจะแตกต่างกับประเทศอื่นๆ
สัญญาใหม่ๆ อาจจะใช้ราคาพลังงานทดแทนอื่นๆได้เช่นกัน เช่น ไฟฟ้า เป็นต้น
d – Constant: เป็นค่าคงที่ ที่เอาไว้ปรับไม่ให้ ราคาซื้อขายไม่แกว่งเว่อร์วังไป
สูตรก็จะประมาณนี้
ราคาซื้อขาย = IBP x [a(CPI/CPI0) + b(PPI/PPI0) + c(SFP/SFP0) + d]
a, b, c, d เป็น เศษส่วน ที่รวมกันแล้วได้ 1
จะเห็นว่าไม่มีปัจจัยไหนกำหนดราคาก๊าซได้โดยสมบูรณ์ มีการถ่วงน้ำหนักโดยค่าสัมประสิทธิ์ a b c และ ตบท้ายด้วย d
ส่วนในอ่าวไทยนั้น a b c d จะเท่ากับเท่าไรนั้น เป็นความลับสวรรค์ครับ ไว้ผมอยู่ในครม.แล้วจะมาบอก 555
รอบการปรับราคา
สัญญาจะมีรอบการปรับราคา เพื่อให้เป็นธรรมกับทั้งสองฝ่าย คือ มาปรับ CPI PPI SFP กันเป็นรอบๆตามนี้ครับแต่ล่ะสัญญาก็มีรอบปรับที่ไม่เท่ากัน
จากแผนภาพ จะเป็นว่า มีหลายแบบมาก อ่าวไทยใช้แบบไหน ผมคงบอกไม่ได้ครับ ยังไม่อยากตกงานก่อนเกษียณ เอาแค่แนวคิดไปล่ะกันครับว่าแล้วแต่ตกลงกัน
คำที่ได้ยินบ่อยๆ
มี 4 คำครับ
DCQ – Daily Contract Quantity คนซื้อสามารถเลือกซื้อได้ในปริมาณระหว่าง DCQ กับ 50% DCQ ในแต่ล่ะวัน โดยผู้ซื้อต้องบอกล่วงหน้าในเวลาที่ตกลงกัน
CDQ – Contractual Delivery Capacity เป็นปริมาณที่ผู้ขายต้องเตรียมสต๊อกเอาไว้เผื่อให้ผู้ซื้อ โดยผู้ซื้อต้องบอกล่วงหน้าในเวลาที่ตกลงกัน
Shortfall – ปริมาณที่คนซื้อจะเอา(โดยถูกต้องตามเงื่อนไข) แต่คนขายให้ไม่ได้ โดยคิดเป็นรายวัน
คนขายต้องโดนทำโทษโดยชดเชยให้คนซื้อ ไม่ว่าทางใดก็ทางหนึ่งตามแต่จะตกลงกัน เช่น หามาขายให้วันหลังด้วยราคาที่ถูกลง หรือ จ่ายผลต่างราคาที่ผู้ซื้อต้องดิ้นรนไปหาซื้อจากที่อื่น เป็นต้น
Take or Pay – ในสัญญาจะบอกว่า ทั้งปีคนซื้อต้องซื้อรวมแล้วเท่าไร ถ้าครบปีแล้ว ยังซื้อไม่ครบ จะต้องถูกลงโทษโดยบังคับซื้อในราคาที่กำหนดในอนาคตที่ตกลงกัน เช่น ภายใน Q1 ของปีถัดไปด้วยราคาบวก 5% หรือ จ่ายชดเชยมาเท่านั้นเท่านี้
ส่วนตารางข้างล่างเป็นตัวอย่างการบอกล่วงหน้า เช่น ต้องบอกล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 6 ชม.นะ ถ้าจะลดหรือเพิ่มการซื้อไม่เกิน 10% ของปริมาณที่กำลังส่งอยู่ คนขายจะได้ปิดเปิดหลุมได้ทัน
สรุป
สิ่งที่เราเรียนรู้ได้จากเรื่องนี้คือ
- ราคา เงื่อนไข ต้องเป็นธรรมทั้งสองฝ่ายถึงจะค้าขายกันได้ยั่งยืน
- ราคาก๊าซเสถียรกว่าราคาน้ำมัน ไม่หวือหวา ปุ๊บปั๊บทันอกทันใจ มันมีรอบของมัน ดังนั้นกรุณาอย่าดราม่าเวลาราคาพลังงานงานโลกขึ้นๆลงๆรายวัน
- ฝ่ายไหนผิดสัญญา ต้องโดนลงโทษ
- การเปลี่ยนราคาก๊าซไม่ขึ้นกับราคาน้ำมันในตลาด แต่จะเปลี่ยนกับราคาพลังงานทดแทนประเภทที่เจาะจง ดังนั้นกรุณาอย่าดราม่าเวลาราคาพลังงานงานชนิดใดชนิดหนึ่งขึ้นๆลงๆรายวัน ราคาก๊าซอาจจะไม่ได้ผูกกับราคาพลังงานนั้นๆก็ได้
สุดท้าย ช่วยๆกันประหยัดพลังงานกันดีกว่าครับ ลุกไปปิดไฟ ปิดเครื่องใช้ไฟฟ้าที่ไม่ได้ใช้เดี๋ยวนี้เลย